چهره ماندگار فلسفه در برنامه رادیویی سوفیا گفت: علامه طباطبائی به عنوان فردی آزاد اندیش شناخته می‌شد، طوریکه هانری کربن می‌گفت آزاداندیش تر از علامه در عمرم ندیده ام.

به گزارش فراتحلیل نیوز، در برنامه هفته گذشته سوفیا به مناسبت چهل و یکمین سالگرد درگذشت علامه طباطبایی به بررسی آرا و اندیشه‌های این عالم متاله پرداخته شد.

غلامحسین ابراهیمی دینانی با بیان اینکه فلسفه را نمی‌توان به صورت مطلق اسلامی، زرتشتی، مسیحی، یهودی و شرقی دانست، اظهار کرد: فلسفه دارای زمان و مکان نیست ولی یک فرد مسیحی یا مسلمان یا یک یهودی می‌تواند به فلسفه بپردازد و فلسفه با جایی نسبت ندارد.

وی با بیان این مقدمه، علامه طباطبایی (ره) را اینگونه معرفی کرد: علامه طباطبایی (ره) مسلمانی بود که آزاد می‌اندیشید؛ لذا فلسفه او اسلامی نبود بلکه خود او مسلمان بود. آقای طباطبایی یک مسلمان تمام عیار بود ولی آزاد می‌اندیشید؛ بنابراین اگر فلسفه را در چارچوب اسلام بیاندیشیم، به حیطه علم کلام ورود کرده‌ایم. حال فرق بین فلسفه و کلام چیست؟

دینانی با اشاره به جلسات درس و بحث علامه طباطبایی (ره) در شهرهای مذهبیِ نجف، قم و تبریز گفت: او بالذات فردی آزاد اندیش بود و لذا انسان می‌تواند برآمده از شهری مذهبی؛ ولی آزاداندیش باشد. تا جایی که هانری کربن که دنیا را زیر و رو کرده و تمام فلاسفه عالم را دیده و مکتبی یافت نمی‌شد که او سری به آن نزده باشد و به عنوان فردی آزاد اندیش شناخته می‌شد، در مقابل آقای طباطبایی (ره) کم می‌آورد. کربن می‌گفت آزاداندیش تر از علامه در عمرم ندیده‌ام؛ ایشان دارای فکری آزاد بود.

وی در پاسخ به اظهار نظر محمدجواد ادبی –کارشناس مجری رادیو گفت‌وگو- که خطاب به دینانی مدعی شد شما هم در مسیر علامه طباطبایی (ره) حرکت می‌کنید، گفت: من یک مسلمانِ شیعه هستم ولی فکرم را آزاد کرده‌ام. اگر در همان مسیر باشم [که] آزاد نیستم؛ ولی از علامه طباطبایی (ره) بسیار استفاده کرده‌ام.

دینانی در بخشی دیگر از این برنامه در رابطه با مخالفت حوزه علمیه با فلسفه در زمان علامه طباطبایی (ره) و حتی امروز گفت: ایشان در بین تعداد معینی از افرادِ فلسفه دوست، تأثیرگذار بودند و این افراد از ایشان استفاده‌ها بردند ولی حوزه علمیه با ایشان مخالف و این مخالفت سرسختانه بود. ولی علامه (ره) به این بحث‌ها گوش نمی‌داد. سهم امام (ره) نمی‌گرفت. زاهدانه و با وجه مختصری زندگی می‌کرد. او امام جماعت نبود و حتی منبر هم نمی‌رفت؛ او مخالفان زیادی داشت چون آزاد اندیش بود.

این استاد فلسفه با اشاره به کتابی که طیبی شبستری در رَد آیت الله طباطبایی نوشته بود، گفت: من همان زمان شاگرد اسفارِ ایشان بودم و آیت الله بروجردی هم رئیس حوزه بود و عده‌ای گفتند ایشان اسفار درس می‌دهد و طلبه‌ها بی دین می‌شوند؛ لذا آقای بروجردی با صراحت دستور به ترک اسفار داد و ایشان هم درس را تعطیل کرد.

دینانی با بیان اینکه آیت الله بروجردی فقیه بودند و در زمره فلاسفه نمی گنجیدند، اظهار کرد: ما دوسه ماه سرگردان و بیچاره و بدبخت شدیم و بسیار ناراحت بودیم تا مرحوم آقای مرتضی جزایری نزد آیت الله بهبهانی رفت و او سفارش کرد که آقای طباطبایی به جای اسفار، شفا را تدریس کنند و ایشان درس شفای ابن سینا را شروع کرد و اتفاقاً [نتیجه کار] بهتر هم شد. هر دو درس برای علامه یکسان بود؛ ولی اسفار جنبه عرفانی و سوفی‌گری دارد ولی شفا این گونه نیست.

المیزان؛ تفسیری عقلانی از قرآن کریم

وی درباره شکل گیری “تفسیر المیزان” هم گفت: ایشان یک مؤمن تمام عیار و معتقد و البته فیلسوفی آزاد بود و از این جهت تفسیری بر قرآن نوشت و نام این تفسیر –المیزان- هم گویای درون مایه‌ی تفسیری عقلانی بر قرآن کریم است و در زمان حیات ایشان، احمد طیبی شبستری کتاب «حول المیزان» را در رَد آقای طباطبایی نوشت.

دینانی در توضیح اینکه چرا علامه به محتوای آن کتاب پاسخی ندادند، گفت: شبستری آدم نادانی بود؛ شما این کتاب را پیدا کنید و بخوانید تا ببینید چه مزخرفاتی در آن گفته شده است.

وی در عین حال تاکید کرد که عرفان مقوله‌ای غیر عقلانی نیست؛ ضمن اینکه علامه طباطبایی (ره) مردی عارف بود.

به گفته این استاد فلسفه، علامه طباطبایی (ره) در کتاب “بدایه و النهایه” خلاصه‌ای از نظریات ملاصدرا را نوشته است ولی مقید به قید ملاصدرا نبود چون فردی آزاداندیش بود و در قید سخن دیگران نبود؛ حرف‌ها را دریافت می‌کرد ولی خود، آزاد می‌اندیشید. معنای فلسفه هم همین است.

دینانی اضافه کرد: کسی که درس فلسفه می‌خواند فیلسوف نیست؛ حتی اگر اسفار و شفا را از حفظ باشد، چنان چه آزاداندیش نباشد، نمی‌توان او را فیلسوف دانست.

وی در پاسخ به درخواست مجری برنامه که خواستار مقایسه‌ای بین محمدرضا الهی قمشه ای –که بخش‌های زیادی از اسفار را از حفظ بود- و علامه طباطبایی شد، اظهار کرد: شما چرا اسم آدم‌ها را می‌آورید؟! ما به ندرت فیلسوف داریم و تاکید هم کردم اگر کسی تمام شفا و اسفار را از حفظ باشد، او فیلسوف نیست.

دینانی افزود: یک دهقان آزاداندیش که روی گاوآهن کار می‌کند، فیلسوف تر از کسی است که کل کتاب اسفار را از حفظ دارد ولی گویا شما معنای آزاداندیشی را دریافت نمی‌کنید.

من بارها گفته‌ام فهمیدن “شجاعت” می‌خواهد؛ مردم تصور می‌کنند این سخن بیخود است. فهمیدنِ تقلیدی و عوامانه را همه درک می‌کنند ولی [فهم آزادانه] شجاعتی به عظمت کوه نیاز دارد.

وی با بیان اینکه در طول تاریخ فیلسوفان اندک هستند، تاکید کرد که شخصاً ملاصدرا را به عنوان فیلسوف قبول ندارم و افزود: فیلسوف بزرگی که در تمام تاریخ بشر بعد از ارسطو و افلاطون [می‌شناسیم]، ابن سیناست.

دینانی همچنین با اشاره به اینکه علامه مجلسی روایاتی را در خلال بحارالانوار شرح کرده و موضوعاتی بی ربط در آن وارد شده چون او به علم فلسفه مجهز نبوده است، گفت: علامه طباطبایی (ره) در همان جا نوشته‌اند این مؤلف که فلسفه بلد نبوده، مسائل بی ربطی گفته است.

وی همچنین به تدین علامه طباطبایی (ره) اشاره و تصریح کرد: ایشان در نهایت تدین و تعبد، آزاد فکر می‌کرد.

  • منبع خبر : مهر